|
 CEREBRAL
PALSY (CP)
Cerebral Palsy nedir?
Cerebral Palsy (beyin felci), beyin veya
beyinciğin doğum öncesi, doğum veya doğum
sonrası zarar görmesi sonucu oluşan adalelerde
kuvvet azlığı, istemsiz hareketler, motor
gelişmede geriliktir. Hastalığın teşhisi ne
kadar erken konursa bırakacağı hasarda o kadar
az olur. Erken tedaviye başlanması çocuğun
yaşantısını iyi yönde düzenlemesine olanak
taşır. Çocuğun beyin yapısı doğumdan sonra 18
aylık dönemde en hızlı gelişini gösterir. Bundan
dolayı santral koordinasyon bozukluğu ne kadar
erken teşhis edilirse, çocuğa yardımınız o kadar
çok olur.
Cerebral Palsy (CP) oluş nedenleri nelerdir?
Doğum öncesi nedenler:
a) Annenin geçirdiği mikrobik hastalıklar.
(Kızamıkçık gibi)
b) Kan uyuşmazlığı (annenin Rh grubu (-),
babanın (+) olursa kan uyuşmazlığı oluşur.)
c) Annenin özellikle ilk 3 ayda çektirdiği
röntgen, kullanılan ilaçlar ve geçirdiği
kanamalar.
d) Annenin aşırı alkol, sigara kullanımı, iyi
beslenmemesi.
e) Annenin çok genç yada yaşlı olması.
f) 37 haftadan az ya da 42 haftadan uzun
gebelik.
g) Akrabalık evlilikleri, genetik bozukluklar
Doğum sırasındaki nedenler:
a) Yavaş, uzun süreli yada çok hızlı doğum.
b) Erken doğum sonucu beynin oksijensiz kalması.
c) Müdahaleli doğum, ikiz, üçüz gibi çoğul
doğumlar.
d) Kötü doğum şartları ve makat gelişi gibi
normal dışı doğumlar
Doğum sonrası ya da yaşamının ilk yıllarındaki
nedenler:
a) Ateşli hastalıklar (menenjit vs.)
b) Baş bölgesine gelen darbeler.
c) Geçirilen havaleler.
d) Zehirli maddelerle zehirlenme.
e) Ağır sarılık
Özellikle ilk 6 ayda görülen bozukluklar
nelerdir?
a) Hareketin zor yapılması
b) Görme, işitme konuşmada bozukluklar
c) Zeka gerilikleri
d) Zayıf kas kontrolü
e) Kol yada bacaklardaki hareket bozukluğu.
Tutuluş şekline göre şu adları alır:
1. Tetraspastik veya quadriplejik:
İki kol ve iki bacakta görülen hareket
bozukluğu.
2. Hemipleji:
Aynı taraftaki kol ve bacağın hareket bozukluğu.
3. Dipleji:
Bacakta felç, iki kolda daha az beliren felç.
4. Atetoz:
Denge kusuru, istemsiz hareketler
Cerebral Palsy (CP) nasıl tedavi edilir?
İnsan hayatının ilk 18 aylık dönemi gerek
zihinsel gerekse motor yönden en hızlı
ilerlediği devredir. Bu nedenle cerebral hareket
bozukluğu olan çocuğun tanısı mümkün olduğu
kadar erken konmalı ve hiç vakit kaybetmeden
tedavi programına alınmalı. Tedaviye erken
başlanmadığı takdirde algı bozuklukları, anormal
refleksler, postür bozuklukları vb.
yerleşebilir. Bunun da tedavisi oldukça zordur.
Tedavi programı, hastalığın şekline, derecesine
göre uzmanlar tarafından hazırlanır. Tedavi
şekli aileye öğretilir ve belli aralıklarla
kontrole çağrılır. Çocuğa en büyük yardımcı ve
eğitici ailedir. Fizik tedavisinde genelde
vojta ve bobath tedavi teknikleri
uygulanır. Bundan başka özel eğitim ve konuşma
tedavileri de verilmektedir.
Bobath Tedavi Yöntemi
Bir fizyoterapist olan Berta Bobath ve eşi nörofizyolog Karel Bobath, nörögelişimsel tedavi prensipleriyle yetişkin nörolojik hastalarda 1940’lardan başlayarak geliştirdikleri bu yaklaşımı 1960’lı yıllarda doğuştan hareket bozukluğu olan bebek ve çocuklarda kullanmaya başlamışlardır. Günümüzde çocuklarla çalışan fizyoterapistler Serebral Palsi (SP)’li çocuklar başta olmak duyu-motor bozukluklara neden olan farklı tablolarda bu yaklaşımı yaygın olarak kullanmaktadırlar. Bobath yaklaşımı, geliştirilen bilimsel kuramlar ve ampirik deneyimleri içine alacak şekilde biçimlendirilmiş olup, gelişmeye açık dinamik bir yapı göstermektedir. Bu yönünle ilk uygulamalardan başlayarak günümüze kadar gelişmiş ve bazı değişimlere uğramıştır.
Çocuk fizyoterapistleri tarafından SP’li çocukların fizyoterapi uygulamaları içinde kullanılan Bobath tedavi yönteminde günümüzde aktif dinamik tedavi, fonksiyonelliği sağlamak için aktivitelerle eğitim, hareketin koordinasyonu ve dengenin geliştirilmesi, iç içe geçmiş farklı aktivitelerin bir hareket akışı içerisinde çalıştırılması önem kazanmıştır. Tonusu düzenleyici ve aktif hareketi ortaya çıkarmaya yönelik pozisyonlamalar ve duyu-motor aktiviteyi artırıcı uyaranlar kullanılmaktadır.
Farklı pozisyonlarda günlük yaşamdaki durumlarla bağlantılı olarak hareket ve postür kontrolü geliştirilmeye çalışılırken, çocuğun kişisel gelişimine göre planlanma yapılmaktadır. Fonksiyon içinde hareketi aktive etmek ve günlük yaşam içinde uygulamaları sürdürmek günümüz Bobath yaklaşımının temel anlayışıdır.
Bobath yaklaşımı bu hedeflere ulaşmak için farklı fizyoterapi uygulamalarını, ortez ve adaptif araç-gereç kullanımlarını da içermektedir. Bobath yaklaşımı dahilinde SP’li çocuklarda temel problemin postüral kontrol, hareket ve koordinasyonda bozukluk olduğu düşünülmesine rağmen, nöromusküler problemlerin, kişisel özellikler, genetik, motivasyon, algı-motor deneyimler, çevresel gereklilikler ve nöral iyileşme düzeyi ile yakından ilişkili olduğu belirtilmektedir. Tüm bu ifadeler, Bobath’ın bir metot veya teknik olmadığı, rijit değil değişken olduğu ve hala gelişmekte olduğunu göstermektedir.
Özetle günümüzde Bobath yaklaşımı, öncelikle, SP’li çocuktaki var olan performansı gözleme, analiz etme ve yorumlama, sonrasında çocuğun potansiyelini değerlendirme ve sonuçta sınırlılıkları içinde maksimum bağımsızlık düzeyine ulaştırmayı hedeflemektedir.
Prof. Dr. Mintaze Kerem Günel
Prof. Dr. Mintaze Kerem Günel
Fizyoterapist
Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Bölümü Öğretim Üyesi
E-mail: mintaze@hacettepe.edu.tr
Prof. Dr. Mintaze Kerem Günel Ankara’da doğdu. İlk, orta ve lise öğrenimimi Ankara’da tamamladı. 1989 yılında H.Ü. Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokulu’ndan mezun oldu. Aynı yıl H.Ü. Fiziksel Tip ve Rehabilitasyon Anabilim Dali’nda fizyoterapist olarak çalışmaya başladı.
1993 yılında H.Ü. Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokulu’nda araştırma görevlisi oldu. 1994 yılında bilim uzmanlığı derecesini aldı ve aynı yıl doktora programına başladı. 1998 yılında, H.Ü. Araştırma Fonu destekli olarak sürdürdüğü “Spastik Serebral Paralizili Çocuklarda Johnstone Splintlerinin Etkinliği” başlıklı tez çalışmasıyla doktora derecesi aldı. 1998 yılında Yardımcı Doçent kadrosuna atandı.
2003 yılında Doçent, 2009 yılında ise Profesör unvanını aldı. Halen aynı kadroda H.Ü. Sağlık Bilimleri Fakültesi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Bölümünde öğretim üyesi olarak görevini devam ettirmektedir.
Kerem Günel, Serebral Paralizi ve Pediatrik Nörolojik Rehabilitasyon bölümünde klinik çalışmalarını sürdürmektedir. Pediatrik rehabilitasyon alanında yayınlanmış yurtiçi ve yurtdışı pek çok yayın, kitap ve yazıları olan Kerem Günel’in yoğunlaştığı alan Serbral Palsi’li çocukların fizyoterapi yaklaşımları ve erken rahabilitasyon’dur.
Avrupa Bobath Merkezi ve Alman Bobath Merkezi tarafından düzenlenen uluslararası kursları bitirmiş ve Çocuklarda Bobath Uygulayıcısı ünvanın almıştır. Halen Çocuklarda Bobath öğreticisi eğitimine devam etmektedir.
Avrupa Çocuk Özürleri Akademisi’nin Türkiye temsilcisidir.
Evli ve iki çocuk annesidir.
Mintaze Kerem Gunel, PT, PhD, Prof.
Hacettepe University, Faculty of Health Sciences, Department of Physical Therapy and Rehabilitation, Ankara, Turkey.
Fax: +90 312 324 38 47
Phone:+90 312 305 25 25/154
Prof. Dr. Fzt. Mintaze Kerem Günel
Hacettepe Üniversitesi, Saglik Bilimleri Fakültesi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Bölümü, Ögretim Üyesi
Tel:03123051577/154
Cerebral Palsy’li çocuğun taşınması
CP'li çocuğun taşınmasında çok dikkatli
olunmalıdır. Çocuğu taşırken simetrik olmasına
özen gösterilmelidir. Baş ve bel destekli
olmalıdır. Fakat bütün kuvveti de çocuktan
almamalıdır. Harekete onun da katılmasına fırsat
verilmelidir. İdeal taşıma şekli küçük yaşlarda
baş üst kol ile desteklenmiş diğer kolda bel
desteklenmiş olmalıdır. Taşırken sağ ve sol
kolunuzda eşit sürede taşınması gerekir. Daha
büyük çocuklarda, çocuğun bacakları kalçadan
itibaren açık bir şekilde annenin bel boşluğuna
yüzü dönük olarak tutulur.
Taşıma pozisyonları 1
1. Genelde düz duran spastik çocukları taşıma
şekli
a ve b’de çocuk ilk önce oturur pozisyona
getirilir. Eller koltuk altında kaldırmaya hazır
vaziyettedir. Bu sayede baş ve omuz öne
gelebilir aynı zamanda bacakların ve kalçanın
bükülmesi sağlanabilir. Ön kol, bacakları
birbirinden ayırmaktadır.
c ve d’de çocuk yukarıda gösterildiği gibi
alındıktan sonra kollar omuzlara konur ve
bacaklar açık bele dolanır. Çocuk dengesini
sağladıkça yardım da azaltılır.
2. Genelde bükülü duran spastik çocukları taşıma
şekli
a)
Bu çocuklar size sırtını dönmüş şekilde
tutulursa gövdenin bükülmesini engellemiş
oluruz. Aynı zamanda kollar yukarıya kaldırılıp
şekildeki gibi tutulur. Öteki el bacaklar
arasına geçirilerek kalçanın bükülmesi
engellenir.
b)
Çocuğun başını kaldırabilmesi için alternatif
bir pozisyon. Gövde düz tutulur. Kollar
şekildeki gibi tutularak çocuğun çevreyle
ilgilenmesi sağlanır.
Taşıma pozisyonları 2
Aşırı düz spastik olan çocuğu kaldırırken bir
taraftan kaldırmak aynı zamanda şekilde de
görüldüğü gibi başı öne doğru getirip omuzu öne
doğru getirip kalçanın bükülmesini sağlamak en
doğru olan kaldırma yöntemidir.
a) Spastik çocuğu yanlış taşıma şekli.
Böylelikle ayaklar birbirine dolanır ve
kollarını kullanamazlar.
b) Kollar omuzlara dolanarak ve bacakları açarak
taşımak en kolay yoldur.
a)
Atetoid çocuğun taşınmasında kollar koltuk
altından gövdeyi destekleyecek şekildedir.
Elinizle gövdeyi yavaş bir şekilde iter, ön
kolunuz ise başın ve omuzun öne doğru
getirmesini sağlar.
b)
Taşırken de a’daki gibi kaldırılan çocuk yan
kalçanızla desteklenecek şekilde de görüldüğü
gibi taşınır.
c)
Küçük atetoid çocukların taşınmasında şekildeki
gibi tutulur. Aynı zamanda baş kontrolü sağlanır
ve kalçanın bükülmesi korunur.
d)
Gevşek ya da atetoid çocuğun ev içinde taşınması
şekildeki gibidir.
Taşıma pozisyonları 3
a) Aşırı büyük olan çocukların anne ve baba
tarafından taşınması. Bacaklar kalçanın dışından
desteklenerek tutulur. Ayaklar vücudunuza
gelecek şekilde düz tutulması sağlanır. Çocuk
gevşedikten sonra diğer taraftan şekilde
görüldüğü gibi kollar tutularak çocuğun tamamen
düzelmesi sağlanır.
b) Tek kişinin çocuğu düzelterek taşıyabilmesini
gösteren şekil.
a) Genelde düz duran çocuğun yanlış taşınma
şekli
b ve c’de de görüldüğü gibi bu yanlış tutuş
nedeniyle çocuk kalçasını ve bacaklarını
bükememekte aynı zamanda kollarını
kullanamamaktadır.
Taşıma pozisyonları 4
a) Spastik çocuğun tipik ayakta duruş şekli.
Bacakların anormal duruşu ayakta durum alanını
azaltır. Ayakta dururken ağırlık ya parmaklara
ya da ayağın iç tarafına verilir. Bu da onun
ağırlık aktaramamasına neden olarak adım
atmasını engeller.
b) Çocuğa yürümesini öğretmek için kollar geriye
çekilir ve düzeltilir. Tutma yeri alt kollardır.
Bu bacakların düzelmesine, başın, omurganın ve
kalçanın düz durabilmesine yardımcı olur.
Bu şekilde taşınan spastik çocuklar tamamen
anneye dönüktür, dışarıyla ilgilenemez ve
bakamaz. Bu tutuşla aynı zamanda çocuk daha
fazla kendini bükerek iyice size kapanır. Bu
taşıma şekli yanlıştır.
a) Pek çok CP'li çocuk oturma pozisyonunda iken
kalçalarını gergin tutma ve bacaklarını
döndürme şeklindedirler.
b) Bacak arasına oturtulan çocuk böylelikle
bacakları ayrık olarak oturacaktır ve kalça
dışarıya dönük olacaktır. Baş ve boyun
omuzlardan kontrol edilir bu arada göğüs
kafesinden dışa doğru basınç uygulanır
Taşıma pozisyonları 5
a ve b normal çocukların çeşitli oturma
şekillerinden ikisidir. Görüldüğü gibi oturma
alanının genişliği ve omurganın düzgünlüğü
tamdır. Spastik çocuğun bağdaş kuramamasının
nedenleri şunlardır ve çocuğa bağdaş kurma
pozisyonuna zorlamamak gereklidir:
1. Bu oturuş nedeniyle kalçada ve dizde bükülme
meydana gelebilir ve ayağa kalkma seviyesinde
çocuk ayağa kalkamaz.
2. Asimetrik bir pozisyondur.
3. Bu oturuşla ayağın dışına fazla yük binmiş
olur ve ayak deformitesi meydana gelebilir.
a) Atetoid çocuk için tipik oturma pozisyonu;
kalça ve bacaklar düz ve aynı zamanda baş ve
omuzlar arkaya doğrudur. Bu da çocuğun kollarını
kullanmasını engelleyip ellerini öne uzatıp el
aktivitelerini yapamamasına neden olur.
b) Bu çocuklarda kalça ve bacaklar bükülü
oturtulur. Omuzlardan desteklenerek içe doğru
itilir. Bu onun bir şeyle uğraşmasını
kolaylaştırır.
a) Spastik bir çocuğu şekildeki pozisyona sokmak
için ilk önce çocuğu kendinize doğru çekin.
Çocuğun gövdesi öne itilerek kalçanın ve
dizlerinin bükülmesi sağlanır. İlk önce çocuğun
bacakları ayrılır, bacaklar dışa dönüktür ve
baldırlardan tutulur.
b) Çocuk öne doğru oturmasını öğrenir ve anne
bacaklarının düz uzanmasını sağlar.
Taşıma pozisyonları 6
a) Normal oturma pozisyonu kalça dik, diz dik
ayak tam olarak yere basar.
b) Sertliği olan atetoid çocuğun oturmaya
çalıştığı zamanki yanlış pozisyonu.
c) Spastik çocuğun annesinin kucağına oturuş
şekli.
a) Hipoton çocuğun yanlış oturma şekli.
b) İki elinizle avuç içiyle öne doğru bastırın
Baş parmağı omurlarına gelecek şekilde
tutulacak. Sırt düz hale gelir.
Fizyoterapist Doktor
Deniz Daryal
(kaynak: www.prematurebebegim.biz)
Cerebral Palsy’li çocuğun bakımı
CP tanısı konan çocuğa ailesi normal çocuklarına
yaptığı muameleyi yapmalıdır. Mümkün olduğu
kadar onu kendine yetecek bir birey haline
getirmelidir. Bu nedenle fazla koruyucu
olunmamalıdır. Hastalığı nedeniyle bir takım
hareketleri yapamayacaktır. Buda çocuğun sinirli
olmasına yol açacaktır. Aile çocuğunun ne yapıp,
ne yapamadığını bilmeli ve buna göre yardım
etmelidir. Aşırı hoşgörülü ya da aşırı
disiplinli davranılmamalıdır. Çocuğunuzla mümkün
olduğu kadar yakın ilişki kurun. Bunu onunla
konuşarak, oynayarak vb. elde edebilirsiniz.
Konuştuklarınızı anlamasa dahi sizin dudak
hareketleriniz yüzünüz zamanla onda bir anlam
ifade edecektir ve nasıl ses çıkarıldığını
öğrenecektir.
Normal çocuklar gibi onunda oyuna ihtiyacı
vardır. Bu oyunu uzmanınızın tavsiye ettiği
hareketlerle birleştirirseniz, çocuğunuz için
gerekli olan jimnastik sıkıcı bir halden çıkar.
Uzmanınızın tavsiye ettiği oyun ve oyuncaklardan
yararlanarak çevreyi tanımasına yardımcı olur.
Banyo:
Çocuğun rahatlaması ve yumuşaması için mutlak
yapılması gerekir. Küçük bebekler için, 19-20
derece oda sıcaklığında, 27-28 derece
sıcaklığında su hazırlanmalıdır. Küvet fazla
doldurulmamalıdır. Yumuşak bir sünger veya
tülbentle fazla ovuşturmadan yıkanır. Yıkanma
süresi büyüdükçe arttırılır. Daha büyük çocuklar
için banyo küvetinin içine yardımcı bir alet
takılır ve çocuk buna oturtulur. Daha önce banyo
dışında nasıl yıkanacağı öğretilir. Suya
ayaklarından itibaren yavaş yavaş sokulur. Suda
yapacağı hareketler çocuğa çok faydalıdır. Suya
konulacak oyuncak onun banyoyu sevmesine yol
açacaktır. Dışarıda yapamadığı bazı hareketleri
yapabilecektir. Ilık suda yumuşadıktan sonra
dışarı çıkınca tedavi hareketleri daha kolay
yapabilecektir.
Yatma şekli:
Bebeğinizi doğumdan itibaren yüzüstü yatmaya
alıştırın. Bu hem gazını kolay çıkartmasını,
kustuğunu yutmamasını ve orta kulak iltihabı
olmaması için gerekli olurken hem de
hareketlerinin gelişip, çevre ile ilişki
kurmasında faydalı olacaktır. Uyurken
doktorunuzun tavsiye ettiği şekilde yatırın.
Bebeğin yattığı yer yarı sert ve yastıksız
olmalı. Bebek eğer yan yatırılırsa mutlaka her
iki yana da eşit miktarda yatmalıdır.
5. aydan itibaren yere halının üzerine temiz bir
battaniye serip onun üzerine konulmalıdır. Bebek
yüzüstü yattığında mutlaka eller yanlarda ya da
başın iki yanında olmalıdır. Göğüs altına
konulan meyilli destekler çocuğun çevresini
görmesine ve oyuncaklarıyla oynamasına kolaylık
sağlar.
Oturma şekli:
Çocuğun oturması için acele edilmemelidir.
Uzmanınızın tavsiye ettiği zaman oturtmaya
başlayan sırtın alt kısmının çok eğildiği,
dizlerin içe dönük olduğu pozisyon ve dizüstü
oturma pozisyonlarından kaçınmak gerekir. Bu
şekilde oturmaya alışan çocukta daha sonra
düzeltilmesi mümkün olmayan şekil bozuklukları
meydana gelebilir. Eğer dizler dik şekilde iken
sırtının kavsi artıyorsa dizleri hafif kıvırarak
sırtı dik oturmasını sağlamalıdır. Yemek
yiyebilmesi ve oynaya bilmesi için özel
iskemleler yapılabilir.
Giyim:
Çocuğa doğumdan itibaren kesinlikle sıkı
giysiler giydirilmemelidir. Hareketlerini
kısıtlamayacak şekilde bol elbiseler
giydirilmelidir. Kullanılacak ara bezlerinin
yumuşak olmasına dikkat edilmelidir. Bezin eni
ortalama 10-12 cm, kalınlığı da 4-6 kat
olmalıdır.
Daha çok fermuarlı giysileri tercih edin. Çocuk
daha büyüdükçe ve (1 yaşından itibaren) giyinip
soyunurken ondan yardım isteyin. Daha çok yan
yatarken veya otururken giydirin. Bu şekle
konulamıyorsa sırt üstündeyken başının altına
bir yastık koyarak giydirin. İlk önce hasta kol
ve bacağını giydirin. Başı bir yana bakıyorsa
kalça ve dizini bükerek giydirin. Kolların rahat
giyilebilmesi için kalçanın büküklüğü yardım
eder.
Aşılar:
CP olan çocuklar mutlaka normal çocuklar gibi
aşı olmalıdır. Hangi aşıları olacağı konusunda
doktorunuzdan bilgi alın.
(Boğmaca aşısı
yapılmaz)
Beslenme:
Çocuğun iyi gelişmesi için iyi beslenmesi
gerekir. CP olan çocuklar beslendikten sonra
sıklıkla kusarlar. Bunu önlemek için meme veya
mama verdikten sonra dik pozisyonda 15-20 dakika
gazını çıkartıncaya kadar tutmak gerekir. 3
aylıktan itibaren çocuğunuzu dizlerinize
oturtarak yedirin. Siz yere oturun, dizlerinizi
hafif bükün, çocuğunuzun yüzü kendi yüzünüze
gelecek şekilde dizinize yatırın, bacaklarını da
gövdenizin iki yanına açın.
CP olan çocuklarda yutma güçlüğü görülür. CP
olan çocuklarda katı yiyeceğe geçiş oldukça zor
olur. Bunun için çok küçük ve yumuşak
parçalardan başlamak gerekir. Eğer çocuğunuzda
yutma güçlüğü varsa bunun için yutmayı
kolaylaştıran hareketleri uzmanınızdan
öğreniniz.
Çocuğun kendi başına yemek yemeğe başlaması
gerekir. Bu normal çocukta 2-2.5 yaşları
arasında olur. CP olan çocuklarda ise bu daha
geç olur. Yemek yemeyi öğretmek için ilk önce
yemeksiz plastik kaşıkla pratik yapmak gerekir.
Yemek yerken çocuğu da bu işe katarsanız yemeği
daha rahat yer. Kaşık her zaman tam ağız
hizasından verilmelidir. Baş hiçbir zaman geriye
eğilmemelidir. Oturtarak yedirilmeye
çalışmalıdır. Bu olmazsa baş ve omuzlar yastıkla
desteklenerek yüksek yatışta yedirilebilir.
Aile: CP'li çocuğun en büyük yardımcısı
ailesidir. Çocuğunuzun durumunu kabul etmeniz
zor olabilir. Ama bunu herhangi bir kalp, mide
vb. bir hastalık gibi kabul eder, en erken
devrede tedavisine başlarsanız hem sizin hem
çocuğunuz açısından çok faydalı olur.
En iyi terapist annedir. Baba ve diğer aile
fertleri ona yardımcı olmalıdır. Aile, çocuğu
topluma kazandırır. Onu diğer fertler gibi
üretici bir hale sizler getirebilirsiniz. Bunu
yaparken hiçbir zaman çocuğunuzdan yapamayacağı
hareketleri istemeyin. Ona gerekli eğitim
olanağı sağlayın. Sık sık dışarı çıkararak
toplumsal ilişkiyi öğrenmesini sağlayın.
Hastalığından dolayı ortaya çıkan
başarısızlıklarını değil, başarılarını görün.
Hiçbir zaman başka çocuklarla mukayese etmeyin.
Fizyoterapist Doktor
Deniz Daryal
|
