|
FİZİK TEDAVİ
 Fizik
tedavide Vojta yöntemi
1954 yılında Çekoslovak asıllı, çocuk nöroloğu
olan Dr. Vaclav Vojta tarafından ilk defa tarif
edilmiştir.1968 yılına kadar Çekoslovakya’da
çalışmalarına devam eden Dr. Vojta, bu yıldan
itibaren Almanya’ya göçmen olarak giderek
çalışmalarına burada devam etmiştir. Erken
teşhis ve tedavi olmak üzere iki alanda
çalışmalar yapmıştır. Yenidoğan döneminden bir
yaşa kadar olan gelişimi inceleyen Dr.Vojta, bu
süre zarfında gelişen refleksleri ve hareketleri
bir araya getirmiş, böylece hareket sistemindeki
gerilikleri teşhis etmeye yardımcı olan, erken
tanı yöntemini bulmuştur. Kinezyolojik olarak
motor gelişimi inceleyen Dr. Vojta, üç önemli
mihenktaşını ve üç önemli yaşa göre dayanma
yüzeylerini açıklamıştır.
Gelişmenin mihenk taşları;
1. Altıncı ayda çift taraflı dönme,
2. Sekizinci ayda
3. Onbirinci aydan itibaren
resiprokal emekleme.
vertikalizasyon yani ayakta durmanın başlaması
Dayanma yüzeyleri:
1. Bebek üçüncü ayda, yüz üstü pozisyonda , her
iki kolun dirseklerinin iç kısmına dayanarak
başını karnın üst kısmına kadar kalkar. Böylece
bir üçgen oluşturmuş olur. Bu şekilde
dayanabilen çocuğun baş kontrolü gelişmeye,
omurgası dikleşmeye, omuz kasları arasında
ilişki doğru olarak kurulmaya başlamış demektir.
Bu otomatik mekanizmanın zamanında gelişmesiyle
çevresini görme, tanıma ve uzaydaki
oryantasyonunu sağlama imkanını sağlamış olur.
 2.
Sağlıklı çocuklar 4.5’uncu ayda, yüz üstü
pozisyonda, başın arkasındaki kolun dirseğine,
başın arkasındaki bacağın üst kısmına, yüzün
baktığı taraftaki dizin iç kısmına dayanır.
Diğer koluyla hedefteki oyuncağa uzanır. Bu
motor gelişimle baş ve gövde hareketlerinin
birbirlerinden ayrı, bağımsız çalışmaya
başladığını gösterir. Böylece omurga adaleleri,
kol ve gövde adaleleri birbirleriyle koordine
şekilde çalışabilmektedir.
 3.
7.ayın başlarında çocukta destek yüzeyi dizlere
doğru kaymaya başlamıştır.
El ayasının bileğe yakın olan kısmına dayanır.
Bu aşamadan sonra kol ve bacakların ayrı ayrı
çalışması, emekleme hareketine hazırlanmasına
yardımcı olur.
Dr. Vojta, altı araştırmacının rapor ettiği
postural reaksiyonlarla, Vojta reaksiyonunu
birleştirerek bir yaşın altında tanı konulma
imkanını sağlamıştır. Bu şekilde ön tanı olarak
Santral Koordinasyon Bozukluğu Tanısı’nı koyan
Dr.Vojta, bunu çok hafif, hafif, orta ve ağır
olmak üzere dört bölüme ayırmıştır. Orta ve
hafif santral koordinasyon bozukluğu olan
çocuklarda ileride serebral palsi yada başka
hareket bozukluklarının ortaya çıkacağını, hafif
santral koordinasyon bozukluğu olanlarda ise
basit motor gecikmelerinin olacağını rapor etmiş
ve bunun için erken tedavi yöntemi olan “Vojta
Tedavi” yöntemini tavsiye etmiştir.
1954 yılında, spastik çocukları ve yenidoğan
bebekleri inceleyen Dr.Vojta, aynı tip
hareketlerin belli noktalardan hareketle
çıktığını tespit etmiştir. Bu incelemeler
sonucunda iki ana kaba hareket şekli tarif
etmiştir: Refleks emekleme ve refleks dönme.
Hareketler sırasında, adelelerin koordineli
şekilde çalışmasına refleks lokomasyon prensibi
denir. Normal motor hareketin ortaya
çıkartılması için belli noktalar, belirli
açılarda uyarılmaktadır. Bu uyarımlar sonucu her
zaman aynı hareketler ortaya çıkmaktadır. Bu
hareketler rehabilitasyon süresince defalarca
tekrarlanır, böylece normal olmayan yapı çözülür
ve normal adale gelişimi olur.
Tedavi sırasında çocuğa verilen pozisyon her
zaman aynıdır ve tedavi sırasında bu pozisyon
yastıklarla desteklenerek bozulmaması
sağlanmalıdır.Verilen uyarıyla tüm vücutta
destek alma, dikleşme ve öne doğru hareket
aktivasyonları ortaya çıkar. Bu harekete direnç
vererek adale gücünün artmasına, hareketlerin
tedavi sırasında defalarca tekrarlanmasına ve
böylece spastisitenin çözülüp, normal motor
gelişimin ortaya çıkmasına imkan sağlar. Uyarım
noktaları ana ve yardımcı noktalar olmak üzere
ikiye ayrılır. Uyarım etkisi sadece yapılan
kısma değil, tüm vücudadır.
Refleks emeklemenin pozisyonu:
Baş bir tarafa dönük, yüzün baktığı taraftaki
kol 125 derece açıklıkta önde, başın arkasındaki
kol gövdenin yanında, bacaklar hafif açık ve
kıvrık. Uyarım sırasında direnç verilmezse çocuk
başını tam aksi tarafa çevirir, yüze bakan kol
öne gelir, çocuk bir adım öne sürünmüş olur
Uyarı Noktaları
Ana noktalar:
1. Dirseğin iç kısmındaki kemik (Humerusun iç
epikondili)
2. Dizin iç kısmındaki kemik (Femurun iç kondili)
3. Bileğin iç kısmı (Radiusun stiloid çıkıntısı)
4. Topuk (Tüber calcani)
Yardımcı noktalar:
1. Omuz (Acromion),
2. Kürek kemiği (Skapulanın iç kenarı),
3. Popo (Gluteal bölge)
4. İki kaburga arası (7-8. Costalar arası),
5. Çene altı, 6.Kasık (Spina iliaca anterior
superior)
Refleks Dönmenin pozisyonu:
Çocuk sırt üstü yatar. Baş hafifçe anneye doğru
yan çevrilmiştir. Bu hareket sonucu çocuk yan
tarafa döner. Uyarıma devam edilirse emekleme
pozisyonuna geçer.
Uyarım noktası:
Göğüs kafesinde, memenin iki altındaki iki
kaburga kemiği arası, (7.-8. costalar arası,
mamiller çizgi) Bu noktalara verilen uyarılar
mutlaka üç boyutlu olmalıdır. Düzgün basılmadığı
taktirde tedaviniz boşa gider. Mutlaka
sertifikası olan terapistlerden öğrenilmesi
gerekmektedir. Günde 3-4 seans, en fazla günde
90 dakika yapılmalıdır. Buda mutlaka
fizyoterapistinizin tavsiye ettiği süre ve
şekilde olmalıdır. Hiçbir zaman tek seansta bunu
vermemelidir. Günü aşağı - yukarı dörde bölerek
yapılmalıdır. Solunum, kalp problemi olan
bebeklerde çok dikkatli kullanılması
gerekmektedir. Tedavi sırasında çocuklar
tepkisel olarak ağlayabilirler. Bu onların canı
acıdığı için değil, sabit tutulmaya olan
tepkileridir.
Vojta tedavisinin uygulandığı problemler:
1. Basit motor gerilikleri,
2. Asimetrik vücut gelişimleri,
3. Serebral palsi,
4. Doğumsal boyun eğrilikleri (torticollis)
5. Doğumsal kol felçleri (Brachial pleksus
felci)
6. Bel açıklığı (Spina Bifida),
7. Kaza sonrası oluşan felçler,
8. Doğumsal kas hastalıkları ve vücut
bozukluklarında (Artrogrypozis multipleks,
skolyoz, düşük ayak deformitesi v.s.)
9. Kromozom bozuklukları (Down sendromu v.s.)
10. Yetişkin hemiplejisi.
Normal çocuğun gelişimi
Çocuğunuzda (varsa) motor gelişim bozukluklarını
daha iyi takip edebilmek ya da tespit edebilmek
için veya aklınıza takılan bazı gelişim
evrelerini takip edebilmeniz için normal
çocukların gelişim evrelerine ait belli başlı
gelişimleri bilmenizde fayda olacaktır. Bu
amaçla sizler için Gelişim Evreleri’ni kısaca
özetledik.
1. ay:
- Eller yumruk şeklinde kapalıdır.
- Sırt üstü başını tutamaz, sadece sağa sola
çevirebilir.
- Başını çevirdiği taraftaki kol ve bacağı düz,
aksi taraftakiler büküktür.
- Yüzüstü çok kısa süre başını tutabilir.
- Oturtulursa başı düşer.
- Etrafla ilgisi başlamıştır. 90 dereceden az
cismi takip eder.
- Kendisine mahsus memnuniyet sesleri çıkarır,
bir şey isterken ağlar.
- Duyduğu ani seslere karşı kollarını iki yana
açar, irkilir.
2. ay:
- Yüzüstü başını daha rahat kaldırır.
- Dik pozisyonda başını tutar.
- Etrafa ilgisi artar. Annesini tanımaya başlar.
- Sesleri taklit etmeye çalışır.
- Eşyayı 180 derece takip eder.
3. ay:
- Yüzüstü kollarına dayanarak baş ve gövdeyi
kaldırır.
- Oturtulduğunda başını daha uzun süre tutar.
- Bu ayın sonunda kollarından kaldırıldığında
başını sırtüstü kaldırabilir.
- Eşyaları tutabilir. (Kaba kavrama vardır.)
- Uzatılan eşyayı hemen görür, takip eder.
- Sırtüstü yatarken ellerini seyreder.
- İki elini birleştirir.
4. ay:
- İstemli hareket başlar, biberonunu tutar.
- Kol ve bacaklarını aynı anda hareket ettirir.
- Oturmaya çekildiğinde kendine yardım eder.
- Seslere karşı başını çevirerek tepki verir.
5. ay:
- Oturtulduğunda başını dik tutar. Fakat daha
dengesi tam gelişmemiştir. Onun için hemen
düşer.
- Eline aldığı her şeyi ağzına sokar.
- Yüzüstü ellerinin üstüne kalkar.
- İki elini birleştirebilir.
- Elbisesi ve ayağı ile oynar.
- Yüksek sesle güler.
- Annesini yada mamasını görünce yüksek sesle
heyecanını bildirir.
- Sırtüstü, yüzü koyun döner.
6 – 7 – 8 aylar:
- İki yana döner.
- Yardımsız oturabilir. Kısa süre desteksiz
oturur. Kendini önden yada yandan elleri ile
destekler.
- Sürünme ve emekle hareketlerini yapmaya
başlar.
- Ayaklarına bastırılınca ağırlık vermeye
başlar.
- Katı maddeleri çiğnemeye başlar, elini bisküvi
verilirse kemirir.
- Yabancıları yadırgamaya başlar, kızgınlık
belirtilerini anlar.
9. – 10. aylar:
- Otururken öne arkaya çok rahat hareket eder.
- Kendini çekerek, tutunarak ayağa kalkabilir.
- Oturarak veya emekleyerek istediği yere gider.
- Baş ve işaret parmaklarını kullanır, istediği
eşyayı işaret eder.
- İsmine reaksiyon verir. El çırpma, baş baş
gibi hareketleri yapabilir.
- Eline geçen eşyayı atar.
15. ay:
- Yardımsız kalkar yürür. Merdivenleri
emekleyerek çıkar.
- Kalemle çizgi çizebilir.
- 2 küpü üst üste koyar.
- 4-6 kelime söyler. Tanıdığı eşyaların ismini
söyler, istediklerini işaretle gösterir.
- Kendi başına yemek yiyebilir.
Fizyoterapist Doktor
Deniz Daryal
|
